معرفی اجمالی
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یکی از ارگانهای دولتی است که مجری قوانین کشور در زمینه فرهنگ و هنر است. فعالیتهای این ارگان مربوط به سینما، موسیقی، تئاتر و … است.
در سال ۱۲۳۰ هجری شمسی وزارت علوم تأسیس شد و پس از تطور، در بیش از یک قرن در سال ۱۳۵۹ بموجب مصوبه شورای انقلاب اسلامی، «وزارت فرهنگ و آموزش عالی» از ادغام دو وزارتخانه «فرهنگ و هنر» و «علوم و آموزش عالی» تشکیل شد. همچنین در سال ۱۳۲۲ هجری شمسی اداره کل انتشارات و تبلیغات برای انجام امور تبلیغات در داخل و خارج از کشور تشکیل گردید که وظایف آن توسط رادیو، نشریات، تئاتر و فیلم و موسیقی انجام میشد.
نام این وزارتخانه در طول سالهای بعد به وزارت اطلاعات و جهانگردی تغییر یافت و پس از انقلاب در سال ۱۳۵۸ به وزارت ارشاد ملی تغییر نام یافت. سرانجام پس از یک سال و در سال ۱۳۵۹ در دوران آقای دوزدوزانی بعنوان وزیر، به وزارت ارشاد اسلامی تغییر یافت. در این سال چند بخش کلیدی از وزارت فرهنگ و آموزش عالی در وزارت ارشاد اسلامی ادغام گردید.
وزارتخانه برای کاربردی سازی علوم و معارف اسلامی چه میکند؟
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بهعنوان یکی از نهادهای محوری نظام فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، نقشی بنیادین در جهتدهی، هدایت و پشتیبانی از جریان فرهنگ عمومی، هنر، رسانه و فعالیتهای دینی و معرفتی ایفا میکند. این وزارتخانه با مأموریت سیاستگذاری، حمایت و نظارت بر عرصههای فرهنگی، یکی از مهمترین بسترهای تبدیل علوم و معارف اسلامی از سطح نظری به عرصههای کاربردی در زندگی اجتماعی به شمار میآید.
در منطق حاکم بر اسناد و ساختار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، فرهنگ نه یک حوزه تزئینی، بلکه میدان اصلی تحقق معارف اسلامی در جامعه است. از این منظر، علوم و معارف اسلامی زمانی به «کاربرد» میرسند که در قالبهایی چون هنر، رسانه، کتاب، فضای مجازی، آیینهای دینی، سبک زندگی و تولیدات فرهنگی مردمی بازنمایی و نهادینه شوند. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دقیقاً در نقطه اتصال «دانش دینی» و «زیست فرهنگی جامعه» قرار دارد.
مأموریتها و اهداف کلیدی
بر اساس مأموریتهای اعلامشده، این وزارتخانه وظیفه دارد زمینه رشد فضایل اخلاقی، تعمیق باورهای دینی، گسترش فرهنگ اسلامی–ایرانی و حمایت از تولیدات فرهنگی متعهد را فراهم کند. حمایت از نشر دینی، تقویت فعالیتهای قرآنی، ساماندهی هیئات و مؤسسات فرهنگی، توسعه هنر دینی و سیاستگذاری در حوزه رسانه، از مهمترین ابزارهای تحقق این اهداف به شمار میروند.
نسبت با دیگر نهادهای فرهنگی
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در نسبت تکمیلی با نهادهایی چون سازمان تبلیغات اسلامی، حوزههای علمیه، صداوسیما، شورای عالی انقلاب فرهنگی و مراکز علمی و پژوهشی عمل میکند. نقش این وزارتخانه بیش از آنکه تولید مستقیم معرفت باشد، «تسهیلگری فرهنگی» و «تبدیل دانش دینی به محصول و کنش فرهنگی» است؛ نقشی که آن را به حلقه واسط میان نخبگان فکری و بدنه اجتماعی تبدیل میکند.
ساختار و مراکز وابسته
تعداد سازمان و مراکزی که تابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هستند، به ۱۶ سازمان میرسد. از مهمترین این سازمانها: سازمان خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، نهاد کتابخانه های عمومی کشور، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، سازمان امور سینمایی و سمعی بصری کشور هستند.
همچنین دارای ۵ معاونت مجزا است که ۲ مورد مهم از آن، معاونت فرهنگی و معاونت رسانهای و تبلیغاتی است.در معاونت فرهنگی امور مربوط به نشر و کتاب، امور چاپ و امور مربوط به مؤسسات فرهنگی بررسی میشود. همچنین در معاونت رسانهای و تبلیغات، امور مربوط به مطبوعات، توسعه آموزش و رسانه و رسانههای خارجی بررسی میشود.
سابقه و تجربههای شاخص
در سالهای گذشته، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از جشنوارههای فرهنگی و دینی حمایت کرده است. تولید آثار هنری با مضامین معرفتی از اقدامات شاخص این وزارتخانه بوده است. تقویت نشر کتابهای علوم اسلامی نیز در همین مسیر دنبال شده است. ساماندهی فعالیتهای قرآنی نقش مهمی در این فرآیند داشته است. توسعه زیرساختهای فرهنگی در استانها، این اقدامات را تکمیل کرده است. به دو مورد از اقدامات فرهنگی در ادامه اشاره میشود.
جایزه ادبی جلال آلاحمد
جایزه ادبی جلال آل احمد یک جایزه ادبی دولتی است که به منظور معرفی آثار برگزیده ادبیات داستانی در ایران پایه گذاری شده است. در سال ۱۳۸۷ نخستین دوره خود را در سال روز تولد آل احمد آغاز کرد. هرساله مهمترین آثار ادبیات داستانی در این دوره شرکت میکنند. جمع شدن بهترین نویسندگان ادبیات داستانی و ارائه جدیدترین آثار نشان از اهمیت این جایزه دارد
جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران
جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران با هدف شناسایی و معرفی کتابهای برتر، کمک به اعتلای سطح دانش و فرهنگ مکتوب جامعه اسلامی، حفظ استقلال و هویت فرهنگی و حمایت و تشویق پدیدآورندگان متعهد و متخصص میشود. اهمیت این جایزه از این جهت است که باعث کمک به اعتلای سطح دانش و فرهنگ مکتوب جامعه اسلامی میشود.
جایزه جهانی امام خمینی (ره)
دوره نخست این جامعه با حضور رئیس جمهور و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در آذرماه ۱۴۰۴ برگزار شد. جایزه جهانی امام خمینی(ره) برجستهترین جایزه انقلاب اسلامی در عرصه ملی و بین المللی است. بناست با محوریت شناخت و معرفی آثار شاخص و فاخر علمی و اقدامات و فعالیتهای تاثیرگذار و گسترده فکری و سیاسی – اجتماعی مبتنی بر اندیشه ها و رویکردهای حضرت امام خمینی (ره) به مؤثرترین اشخاص حقیقی و حقوقی فعال بین المللی اهداء گردد.
نحوه تعامل نخبگان با وزارت فرهنگ و ارشاد
برای نخبگان، اندیشمندان و کنشگران دغدغهمند در حوزه علوم و معارف اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یک «درگاه عملیاتی» برای اثرگذاری اجتماعی محسوب میشود. تعامل نخبگان با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از مسیرهای متعددی شکل میگیرد. ارائه طرحهای فرهنگی یکی از مهمترین این مسیرهاست. مشارکت در تولید محتوا و فعالیت در مؤسسات فرهنگی نیز نقش مؤثری دارد. بهرهگیری از حمایتهای قانونی و حضور در فرآیندهای سیاستگذاری فرهنگی، این ارتباط را تکمیل میکند. در مجموع، کاربردیسازی علوم و معارف اسلامی فرآیندی تدریجی است. این فرآیند از نظریه آغاز میشود و به زیست اجتماعی میرسد. در این مسیر، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نقشی کلیدی در میدان فرهنگ ایفا میکند. ظرفیت اصلی این نهاد در پیوند دادن فهم دینی با زندگی فرهنگی مردم معنا پیدا میکند.
برای مطالعه پستهای مشابه به راهیابهای کاربرد مراجعه کنید.
