مقدمه
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در سال ۱۳۷۴ تأسیس شد تا به عنوان مرکز دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران فعالیت کند. هدف از تأسیس این نهاد، یکپارچهسازی فعالیتهای فرهنگی در خارج از کشور است. این سازمان میکوشد تا تصویری روشن از فرهنگ و تمدن ایرانی ـ اسلامی را به جهانیان عرضه کند. سازمان با دارا بودن نمایندگیهای فرهنگی در کشورهای گوناگون جهان، برنامههای متنوع و گستردهای را دنبال میکند. این نهاد با استفاده از دانش سازمانی، توان کارشناسان و فرهیختگان، مخاطبان بینالمللی خود را با گوشههایی از تمدن کهن هفت هزار ساله این مرز و بوم میشناساند. و همچنین دستاوردهای انقلاب شکوهمند اسلامی ایران را به همراه توانمندیها و پیشرفتهای علمی، فرهنگی و جاذبههای گردشگری جمهوری اسلامی ایران را به مردم جهان میشناساند. این سازمان فعالیتهای خود را در عرصههای وسیعی از جمله آسیا و اقیانوسیه، آفریقا و کشورهای عربی، و اروپا و آمریکا پیگیری میکند.
نقش سازمان در کاربردیسازی علوم و معارف اسلامی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی اهداف کلان دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران را دنبال میکند که از مأموریت مندرج در اساسنامه و اسناد بالادستی نشأت گرفته است. یکی از مهمترین اهداف این سازمان، ایجاد زمینه تحقق تمدن نوین اسلامی است. راستای کاربردیسازی علوم و معارف اسلامی، سازمان اقدامات مشخصی انجام داد؛ برای مثال، اهداف دیپلماسی قرآنی جمهوری اسلامی ایران را تبیین کرد. همچنین، سازمان طرح ساماندهی ترجمه و نشر معارف اسلامی و علوم انسانی را به عنوان راهبردی نوین در دیپلماسی فرهنگی عملیاتی کرد. سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در بُعد فلسفی، ظرفیتهای اندیشه ملاصدرا برای جهان معاصر در آنکارا تبیین شد. در حوزه ادیان و حل مسائل جهانی، سازمان نخبگان ادیان در سریلانکا برای مقابله با بحرانها هماندیشی داد. این سازمان میکوشد تا با تقویت وحدت و هویت امّت اسلام، به گسترش زبان و ارزشهای فرهنگ و تمدن ایرانی ـ اسلامی کمک کند.
ساختار سازمان
ارکان سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی شامل شورای عالی و رئیس سازمان است. شورای عالی سازمان مرکب از ۱۵ نفر از وزراء و شخصیتهای علمی و فرهنگی است که با حکم مقام معظم رهبری (مدظله العالی) منصوب میشوند. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ریاست شورا را برعهده دارد. ترکیب شورا شامل ۱۰ نفر حقوقی مانند وزیر امور خارجه، رئیس سازمان صدا و سیما، رئیس سازمان تبلیغات اسلامی و دبیران کل مجمع جهانی اهل بیت (علیهمالسلام) و تقریب مذاهب اسلامی میشود. ۵ نفر دیگر از اعضای شورا را شخصیتهای علمی و فرهنگی به انتخاب مقام معظم رهبری تشکیل میدهند. رؤسای سازمان از زمان تأسیس تاکنون به ترتیب زیر هستند: محمد علی تسخیری (۱۳۷۴ـ۱۳۸۰)، محمود محمدی عراقی (۱۳۸۰ـ۱۳۸۶)، مهدی مصطفوی (۱۳۸۶ـ۱۳۸۹)، محمدباقر خرمشاد (۱۳۸۹ـ۱۳۹۲)، ابوذر ابراهیمی ترکمان (۱۳۹۲_۱۴۰۰) و محمدمهدی ایمانیپور از سال ۱۴۰۰ تاکنون رئیس سازمان است.
نسبت سازمان با دیگر ارکان نظام و سایر دولتهای کشورهای اسلامی و نهادهای بینالمللی
نسبت سازمان با ارکان نظام جمهوری اسلامی ایران در ساختار شورای عالی سازمان تعریف میشود. در این شورا، ۱۰ نفر از اعضا، مقامات اصلی و رؤسای نهادهای مهم نظام هستند. این مقامات شامل وزیر امور خارجه، رئیس سازمان صدا و سیما، و رئیس سازمان تبلیغات اسلامی میشوند و در تعیین راهبردهای کلان مشارکت میکنند. این سازمان در عرصه روابط کشورهای اسلامی و نهادهای بینالمللی نیز فعالیت میکند و توانست همکاریهای خود را با نهادی مانند ایرسیکا (IRCICA) گسترش دهد. سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به منظور معرفی فرهنگ ایران، از ظرفیتهای اقتصادی کشور نیز استفاده میکند و تفاهمنامه همکاری میان این سازمان و شورای عالی مناطق آزاد را امضا کرده است. این همکاریها، رایزنان فرهنگی را قادر میسازد تا در رونق گردشگری مناطق آزاد نقشی مهم ایفا کنند. همچنین، در حوزه سینمایی، سازمان مسیرهای جدیدی برای تبادلات هنری با کشورهایی مانند یونان گشود.
مراکز وابسته
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی دارای مجموعهای از موسسات، مراکز تخصصی و دبیرخانهها است که بهعنوان واحدهای سازمانی و تابعه فعالیت میکنند. موسسات تابع سازمان شامل موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بینالمللی الهدی و موسسه علمی و آموزشی نور مبین هستند. سازمان دارای مراکز تخصصی مهمی است که فعالیتهای علمی _ پژوهشی سازمان را سازماندهی میکنند. از مهمترین این مراکز تخصصی، مرکز ساماندهی ترجمه و نشر معارف اسلامی و علوم انسانی است که بر نشر متون راهبردی در دیپلماسی فرهنگی تمرکز دارد. سایر مراکز تخصصی سازمان شامل مرکز گفتوگوی ادیان و فرهنگها و مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی هستند. همچنین، این سازمان میزبان دبیرخانه چند جایزه جهانی مهم است؛ از جمله دبیرخانه جایزه جهانی امام خمینی (ره). افزون بر این، سازمان سامانههای پژوهشی و فرهنگی بینالمللی نظیر سامانه دماوند، مرکز هماهنگیهای فرهنگی ACD، پایگاه تخصصی جامعه و فرهنگ، فصلنامه دیپلماسی فرهنگی، گفتگوهای ادیان، و دانشنامه ملل را اداره میکند.
سابقه اقدامات مهم
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی اقدامات متعددی در زمینه کاربردیسازی علوم اسلامی انجام داد. در تاریخ ۱۴۰۴/۰۹/۱۲، نخبگان ادیان در سریلانکا برای مقابله با بحرانها هماندیشی کردند. اهمیت این تصمیم در آن است که از ظرفیت معارف دینی برای دستیابی به همبستگی و حل بحرانهای جهانی استفاده کرد. همچنین، سازمان طرح ساماندهی ترجمه و نشر معارف اسلامی و علوم انسانی را به عنوان یک راهبرد نوین در دیپلماسی فرهنگی در دستور کار قرار داد. در اقدامی دیگر، ظرفیتهای اندیشه ملاصدرا برای جهان معاصر در آنکارا را تبیین کرد. و این سازمان دومین نشست «معرفی و تحلیل انتقادی تفاسیر قرآنی معاصر جهان» برگزار کرد. برگزاری این نشستها در راستای هدف سازمان برای تبیین اهداف دیپلماسی قرآنی جمهوری اسلامی ایران صورت گرفت. و همچنین این سازمان برنامهریزی و عملیاتیسازی سند راهبردی امور فرهنگی و اجتماعی ایرانیان خارج از کشور را آغاز کرد.
راههای تعامل نخبگان با سازمان
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی تعامل فعال خود را با نخبگان و فرهیختگان از طریق کانالهای ساختاری و اجرایی گوناگونی پیگیری میکند. نخبگان میتوانند در سطح سیاستگذاری، در شورای عالی سازمان، به عنوان ۵ شخصیت علمی و فرهنگی، مشارکت کنند که با حکم مقام معظم رهبری منصوب میشوند. سازمان بهطور کلی، از توان فرهیختگان و کارشناسان در قالب فعالیتهای متنوع برای تحقق اهداف خود بهره میبرد. راه دیگر تعامل، مشارکت نخبگان در همکاریهای علمی و دانشگاهی است؛ مانند تقویت همکاریهای دانشگاهی تهران و کلمبو. نخبگان همچنین میتوانند در اجلاسها و رویدادهای بینالمللی سازمان نظیر اجلاس بینالمللی ایرانشناسی حضور یابند. مشارکت در مراکز تخصصی سازمان مانند مرکز گفتوگوی ادیان و فرهنگها یا مرکز ساماندهی ترجمه و نشر، مسیر تعاملی مهمی برای نخبگان است. راههای ارتباطی مستقیم و صحتسنجیشده برای تعامل با سازمان شامل شماره تماس ۸۸۱۵۳۱۰۰–۰۲۱ و ایمیل info@icro.ir است.
*جهت مطالعه بیشتر در این زمینه، به راهیابهای کاربرد مراجعه کنید.
