جادوی شرق زیر یک سقف؛ بررسی جشنواره‌های صنایع دستی شاخص و برتر کشورهای اسلامی

مقدمه

جشنواره‌های بین‌المللی صنایع دستی در کشورهای اسلامی، بیش از یک ویترین هنری هستند؛ این رویدادها با شبکه‌سازی میان هنرمندان، پژوهشگران و مدیران فرهنگی، بستری برای انتقال تجربیات، معرفی الگوهای موفق، و ارزیابی عملی محصولات علوم انسانی اسلامی فراهم می‌آورند. این جشنواره‌ها می‌توانند تعامل میان‌رشته‌ای، خلاقیت و شناسایی استعدادهای جوان را باز کنند و شاخص‌های تنوع فرهنگی و اقتصادی در کشورهای اسلامی را ارتقا دهند.

جشنواره بین‌المللی صنایع دستی فجر (ایران)

معرفی اجمالی

جشنواره سرو سیمین فجر که هر سال در تهران برگزار می‌شود، محلی برای نمایش نوآوری‌ها و آثار اصیل هنرمندان ایرانی و بین‌المللی است. در جدیدترین دوره این جشنواره، بیش از ۲۰۰ اثر از ۲۰ کشور مختلف حضور یافته‌اند که تنوع فرهنگی و هنری گسترده‌ای را به نمایش گذاشته‌اند. این رویداد با هدف ترویج هنرهای سنتی و صنایع دستی و ایجاد بستری برای تبادل تجربه و شناخت بهتر استعدادهای هنری برگزار می‌شود و جایگاهی مهم در تقویم هنری کشور دارد.

اهداف و رویکرد راهبردی

• تقویت اقتصاد هویت‌بنیان صنایع دستی ایران
• شناسایی و معرفی نسل جدید هنرمندان اسلامی
• گسترش تبادلات بین‌المللی فرهنگی و هنری

محورهای موضوعی و محتوایی

• تأکیـد ویژه بر نسل جوان و هنرمندان کمتر شناخته‌شده با ایجاد بخش‌های «نشان فردا» برای هنرمنـدان جوان و «نقش‌آفرین نوین» برای هنرمندان نوآور با آثار بدیع و ارزشمند
• ارتقای جایگاه صنایع دستی و هنرهای سنتی ایران در سطح جهانی
• نقش‌آفرین نوین (آثار خلاقانه و نوآور) پرورش و شناسایی استعدادهای نوظهور و خلاقیت‌های جدید در هنرهای سنتی و صنایع دستی
• حمایت از آثار خلاقانه و ایده‌های نوین که آیندۀ روشن هنرهای سنتی را تضمین می‌کند

سابقه و جایگاه

این جشنواره یکی از معتبرترین رویدادهای هنری ایران و منطقه است که با داوری شفاف و مشارکت گسترده هنرمندان، جایگاه ویژه‌ای در عرصه هنر یافته است. این رویداد فضایی پویا برای رقابت سالم و معرفی استعدادهای هنری ایجاد کرده و نقشی مهم در توسعه فرهنگ هنری منطقه ایفا می‌کند.

ساختار و فرآیند داوری

• داوری سه مرحله‌ای توسط داوران داخلی و خارجی
• ارزیابی بر اساس نوآوری، اصالت، کیفیت مواد، هویت اثر
• بارگذاری و داوری آنلاین آثار

دستاوردهای برجسته و آثار گذشته

• نمایشگاه آثار منتخب در کاخ سعدآباد
• معرفی هنرمندان جوان و بانوان برتر
• تدوین کتاب آثار و تقدیر از پیشکسوتان

سطح و گستره مخاطبان

• هنرمندان ایرانی و خارجی، مدیران فرهنگی، پژوهشگران، دیپلمات‌ها
• مخاطبان خاص: صنایع چوب، حصیر، استخوانی، دریایی، کاغذی

حوزه‌های نوین و بین‌رشته‌ای

• توجه ویژه به نوآوری، نقش برآورده‌سازی نیازهای عصر دیجیتال، ارتباط بین‌رشته‌ای با طراحی معاصر و هنرهای جدید

جشنواره صنایع دستی خُجند (ازبکستان)

معرفی اجمالی

معتبرترین رویداد صنایع‌دستی آسیای میانه که در شهر خُجند برگزار می‌شود، شامل نمایشگاه‌های زنده‌ای است که فرآیند خلق آثار را به نمایش می‌گذارد، کارگاه‌های تخصصی آموزشی برای ارتقاء مهارت‌های هنرمندان برگزار می‌کند و مسابقات حرفه‌ای با حضور هنرمندان برجسته در آن برگزار می‌شود. این رویداد فضای پرجنب‌وجوشی است که هنر و فرهنگ منطقه را تبلیغ و حفظ می‌کند و فرصتی ارزشمند برای تبادل تجربه و رشد هنرمندان فراهم می‌آورد.

اهداف و رویکرد راهبردی

• تقویت همگرایی فرهنگ کشورهای اسلامی آسیای مرکزی
• شناسایی هنرمندان ممتاز منطقه‌ای و جهانی
• آموزش نسل جدید هنرمندان

محورهای موضوعی و محتوایی

• کارگاه‌های آموزشی
• نمایشگاه‌های تخصصی و مسابقات هنری

سابقه و جایگاه

با جذب هنرمندان ماهر از سراسر آسیا و جهان، این رویداد توانسته نقش کلیدی در توسعه خلاقیت‌های هنری و افزایش ارزش صنایع‌دستی منطقه ایفا کند. حضور گسترده هنرمندان برجسته از کشورهای مختلف باعث تبادل تجربیات، ارتقاء کیفیت آثار و معرفی استعدادهای نوظهور شده و به رونق و پویایی هنرهای سنتی در این گستره جغرافیایی کمک شایانی می‌کند. به این ترتیب، جشنواره به یکی از مهم‌ترین بسترهای رشد و شکوفایی هنر صنایع‌دستی در سطح منطقه و فراتر از آن تبدیل شده است.

ساختار و فرآیند داوری

مشخصات داوری تفصیلی منتشر نشده؛ اما اغلب شامل ارزیابی تخصصی، مصاحبه هنرمندان و بررسی آثار زنده است.

دستاوردها و آثار گذشته

• معرفی هنرمندان بین‌المللی برجسته
• برگزاری کارگاه‌های مشترک و رقابت‌های نوآوری

سطح و گستره مخاطبان

• هنرمندان، مدیران فرهنگی ملی و منطقه‌ای، اساتید دانشگاه، گردشگران

حوزه‌های نوین و بین‌رشته‌ای

• توسعه ارتباط صنایع‌دستی با کارآفرینی، فناوری و میراث فرهنگی

جشنواره صنایع دستی جهان اسلام (ارسیکا)

معرفی اجمالی

این جشنواره بین‌المللی، زیر نظر سازمان جهانی هنر اسلامی (ارسیکا) برگزار می‌شود و هدف اصلی آن، احیاء، ترویج و نمایش شکوه صنایع دستی اصیل کشورهای اسلامی است. در این رویداد، هنرمندان برجسته در قالب یک رقابت سالم، نمایشگاه‌های فاخر و کارگاه‌های آموزشی گرد هم می‌آیند تا گفت‌وگوی فرهنگی و نوآوری در هنرهای سنتی را تقویت کنند. دسترسی به این تارنما(وبگاه) تنها از طریق سامانه‌های تحریم‌شکن مقدور می‌باشد.

اهداف و رویکرد راهبردی

• معرفی هنر اسلامی و صنایع دستی به سطح جهانی
• تقویت پیوند علمی، پژوهشی و کارآفرینانه در حوزه صنایع دستی
• ارزآوری و حمایت از تولیدات خلاق اسلامی

محورهای موضوعی و محتوایی

• نمایشگاه خوشنویسی، نگارگری، تذهیب و هنرهای نوین
• پنل‌های تخصصی میان‌رشته‌ای

سابقه و جایگاه

• این جشنواره تحت نظر سازمان جهانی هنر اسلامی(IRCICA _ ارسیکا) برگزرا می‌شود که خود یک نهاد تخصصی وابسته به سازمان همکاری اسلامی(OIC) است.
• تأسیس ارسیکا(IRCICA): سازمان جهانی هنر اسلامی در سال ۱۹۸۰ (۱۳۵۹ ه.ش) در استانبول ترکیه تأسیس شد. هدف اصلی آن تحقیق، مطالعه، حفظ و ترویج میراث فرهنگی و هنری کشورهای اسلامی در سراسر جهان است.
• انگیزه تشکیل جشنواره: یکی از مأموریت‌های اصلی ارسیکا، احیاء و معرفی صنایع دستی به عنوان بخشی زنده و پویا از میراث فرهنگی جهان اسلام است. بر این اساس، جشنواره صنایع دستی جهان اسلام به عنوان بستری برای محقق کردن این هدف طراحی شد.
• اولین دوره: اولین دوره این جشنواره در سال ۲۰۰۶ میلادی برگزار گردید و پس از آن به صورت دوره‌ای ادامه یافته است.

ساختار و فرآیند داوری

• کارشناسی علمی مقالات و آثار هنری توسط اساتید بین‌المللی
• داوری مقالات تخصصی و آثار هنری منتخب

دستاوردها و آثار گذشته

• انتشار مقالات علمی برتر
• معرفی نمونه‌های موفق بین‌رشته‌ای و نوآوری در هنر اسلامی

سطح و گستره مخاطبان

• هنرمندان، اساتید، مدیران فرهنگی، دانشجویان، پژوهشگران، فعالان کارآفرینی

حوزه‌های نوین و بین‌رشته‌ای

• کاربرد فناوری‌های دیجیتال، اسکن سه‌بعدی، هوش مصنوعی در هنر اسلامی و صنایع دستی

جدول مقایسه جشنواره‌ها

بنابراین محور این جشنواره‌ها را می‌توان بدین صورت خلاصه کرد؛ جشنواره صنایع دستی فجر در سطح بین‌المللی و با هدف تولید و بازارمحوری، خُجند در سطح جهانی و محوریت فرهنگ‌محوری و جشنواره صنایع دستی ارسیکا در سطح جهان اسلام و محوریت میراث‌محوری فعالیت خود را دنبال می‌کنند.

برای مشاهده دیگر جشنواره‌های کاربردی به راهیاب‌های کاربردی مراجعه کنید.