معرفی اجمالی
شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) عالیترین مرجع سیاستگذاری، راهبردی و هماهنگی امور ملی در حوزه علم، تحقیقات و فناوری کشور است که نظارت بر فعالیتهای اعضای شورا میکند. شورا متشکل از وزرا، رؤسای نهادهای تخصصی، معاونت علمی و نمایندگان دانشگاهها و مجلس میباشند تا هماهنگی و انسجام کامل میان بخشهای علمی، اجرایی و پژوهشی کشور برقرار باشد. وظایف اصلی شورا، تعیین و تدوین سیاستهای کلان و راهبردهای ملی برای توسعه و ارتقاء علم و فناوری، با بهرهمندی از نظرات نخبگان علمی کشور است. این شورا با تشکیل کمیسیونهای تخصصی و نشستهای تخصصی، نقش محوری در تعیین مسیر علمی و فناوری جمهوری اسلامی ایران ایفا مینماید.
لینک سایت عتف
اهداف و وظایف اصلی
۱. اولویتبندی و انتخاب طرحهای اجرائی بلندمدت سرمایهگذاری کلان در بخشهای آموزشی، پژوهشی و فناوری.
۲. بررسی و پیشنهاد منابع مالی مورد نیاز در حوزههای علوم، تحقیقات و فناوری.
- به موجب قانون، دبیرخانه شورای عالی در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مستقر است و مصوبههای آن پس از ابلاغ ریاست محترم جمهور برای کلیه دستگاههای اجرایی کشور لازمالاجراست.
سابقه تصمیمات تأثیرگذار شورا
| مصوبه | شرح |
|---|---|
| آییننامه طرحهای کلان ملی | در سیامین جلسه شورا، آییننامه اجرای طرحهای کلان ملی در بخش آموزش، پژوهش و فناوری تصویب شده است. این آییننامه چهارچوب برای تعریف، مدیریت و اجرای طرحهای بزرگ ملی فراهم میکند. |
| پیشنویس اولویتهای پژوهش و فناوری کشور (۱۴۰۶–۱۴۰۲) | در مصوبه بیستونهمین جلسه شورا مقرر شده بود پیشنویس اولویتهای پژوهش و فناوری برای بازه ۱۴۰۲–۱۴۰۶ تهیه شود، با مشارکت دبیرخانه شورا. |
| طرح کلان «ارتقاء کارآمدی سیاستگذاری جوانی جمعیت» | کلیات این کلانپروژه تصویب شده است؛ بخش پژوهشی آن باید در چهارچوب اولویتهای ستاد ملی جمعیت تدوین شود. این مصوبه از اهمیت اجتماعی – جمعیتی برخوردار است که میتواند بعد فرهنگی و تربیتی معارفی داشته باشد. |
| تسهیل شرایط پژوهشگران مستقل | در بیستونهمین جلسه ملحوظ شده که آییننامه ساماندهی پژوهشگران مستقل تدوین شود؛ یعنی پژوهشگرانی بدون تعلق کامل دانشگاهی (که شامل پژوهشگران انسانی-اسلامی میشود) در نظام پژوهش علمی کشور جایگاه قانونیتر پیدا کنند. |
| پرداخت تسهیلات به پژوهشگران برتر | مقرر شده مبلغی معادل «سرانه چهار دانشجوی دکتری و چهار دانشجوی کارشناسی ارشد» به پژوهشگران «یک درصد بینالمللی» و «یک درصد برتر ملی» اختصاص یابد. |
ساختار شورا
۱. شورای عالی (قوهٔ سیاستگذار/تصویبکننده)
- رئیس شورا: رئیسجمهور.
- نایبرئیس: وزیر علوم، تحقیقات و فناوری.
- ترکیب اعضا (بر اساس مادهٔ ۳ قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم): وزرای مرتبط (از جمله علوم، بهداشت، آموزشوپرورش و چند وزیر منتخب دیگر)، رئیس سازمان برنامه و بودجه، رئیس بانک مرکزی، رؤسای فرهنگستانها، نمایندگان مجلس (ناظر)، رؤسای دانشگاهها، صاحبنظران و نمایندگان بخش خصوصی و غیره — ترکیب دقیق در سایت رسمی ذکر شده است.
۲. دبیرخانهٔ شورای عالی (مرکز اجرایی و پیگیری مصوبات)
- دبیرکل: رئیسِ دبیرخانه و نمایندهٔ اجرایی شورا؛ منصوب به حکم رئیسجمهور (به پیشنهاد وزیر علوم، برای مدت چهار سال). وظایفِ دبیرکل شامل ریاست دبیرخانه، مدیریت امور تشکیل جلسات شورای عالی و کمیسیون دائمی، تهیه گزارشها، تشخیص و ثبت بودجه سالانه، انعقاد قراردادهای مطالعاتی/پژوهشی و پیگیری مصوبات است.
۳. ساختار اجراییِ دبیرخانه (سطح عملیات/اداری)
- براساس تجدید ساختارِ دبیرخانه و اسناد دبیرخانه، وظایف اجرایی در قالب معاونتها و مدیریتها ساماندهی شدهاند؛ بهویژه معاون اجرایی که زیر نظر دبیرکل عمل میکند و مجموعهٔ فعالیتها را راهبری مینماید. در عمل (و در اسناد و گزارشهای دبیرخانه) آمده که فعالیتها ذیل معاونت اجرایی در قالب حداقل سه واحد مدیریتی سازماندهی شدهاند:
- مدیریت امور ستادهای تخصصی (پیگیری مصوبات ستادی/کلان)
- بخش/مدیریت امور کمیسیونها (ساماندهی، مستندسازی و نظارت بر کمیسیونهای تخصصی)
- امور دبیرخانه (پیگیری جلسات، مکاتبات، مستندسازی و خدمات پشتیبانی)
- این چیدمان برای کاهش تداخلها و ایجاد ردیف بودجه و شرح وظایف تفصیلی تدوین و پیادهسازی شده است.
۴. کمیسیونها (شبکهٔ تخصصیِ مشورتی ـ کارشناسی)
- کمیسیون دائمی: سازوکار مستمر جهت بررسی موارد مصوب/فنی قبل از ارجاع به شورای عالی؛ دارای آییننامهٔ داخلی و اعضای مشخص.
- کمیسیونهای تخصصی: مجموعهای از کمیسیونهای موضوعی (فهرست و پرتال تخصصی در سایت موجود است). از جمله کمیسیونهای مهم: انرژی، حملونقل، مدیریت، کشاورزی، دفاع/امنیت، سلامت، صنایع و «کمیسیون تخصصی امور فرهنگی، اجتماعی، علوم انسانی و اسلامی» که برای مجموعههای الهیات، علوم انسانی و مباحث فرهنگی و دینی مهم و مرتبط است. (تعدادِ کمیسیونها و عناوین مربوطه در پرتال کمیسیونهای دبیرخانه ذکر شده است).
۵. سامانهها و پرتالهای پشتیبان
- دبیرخانه چند سامانه/پرتال تخصصی دارد که مسیرهای رسمی ارسال مستندات، پیشنهادات پروژه، پایش و ثبت طرحها را فراهم میکند، از جمله: سمات (سامانه مدیریت اطلاعات تحقیقاتی)، ساتع (تقاضا و عرضه پژوهش)، تستا (تقاضای ساخت و تولید)، صندوق شورای عالی و سامانهٔ پژوهشگران مستقل. این سامانهها کانال رسمی تعامل برای ارسال مدارک، ثبت طرح و پیگیری امور اجراییاند.
فرصتهای مرتبط با علوم اسلامی
۱. دسترسی به صندوق پژوهش و فناوری عتف
اساسنامه «صندوق شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری» که توسط شورای عالی عتف تعریف شده است، مؤسسات آموزش عالی حوزههای علمیه را بهصورت رسمی به عنوان «مؤسسات هدف» در بر میگیرد. پژوهشگران، دانشجویان، طلاب و اساتید معارف اسلامی میتوانند پروژههای تحقیقاتی (مقاله، پایاننامه، رساله، طرح پژوهشی) را با استفاده از بودجه این صندوق تعریف کرده و تأمین مالی کنند.(دسترسی به صندوق عتف میتواند هم برای طرحهایی که در چهارچوب اولویتها یا مصوبات شورا هستند (طرح مصوب) و هم برای پژوهشهای مستقل، بنیادی، کاربردی یا تقاضا-محور (حتی اگر مصوب قبلی نباشند) فراهم باشد.
ولی لازم است توجه شود هر پژوهش دلخواه صرفاً به دلیل پژوهشی تضمین مالی ندارد — باید با مأموریتها و الزامات اساسنامه صندوق همراستا باشد.)
اگر طرح شما موافق با اولویتها و سیاستهای کلان علمی کشور و شاخههای مورد نظر صندوق باشد — احتمال تأمین مالی وجود دارد.
بخش بزرگی از مأموریت صندوق، حمایت از تحقیقات بنیادی، کاربردی و تقاضامحور در «مؤسسات آموزش عالی» و «اشخاص حقیقی» است.
۲. مشارکت خیرین، واقفین و نهادهای دینی
سیاستها و ضوابط ارتقای مشارکت خیرین و واقفین در علم و فناوری مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی، یکی از مسیرهای تأمین مالی برای پروژههای علمی است. این سیاست میتواند طراحان علوم اسلامی را قادر کند پروژههایی با محور معارف اسلامی را به خیرین و واقفین ارائه دهند و منابع مالی آنها را جذب کنند.
3. اولویتگذاری در اسناد بالادستی علمی
در نقشه جامع علمی کشور (اسناد بالادستی) یکی از اهداف، علوم انسانی و معارف اسلامی است. برای طراحان اسلامی این یک نقطه قوت است چون نشان میدهد علوم معارف اسلامی در سیاستگذاری کلان علم و پژوهش کشور مورد توجه است.
با توجه به اینکه صندوق عتف در اساسنامهاش مأموریت «رفع نیازهای علمی، تحقیقاتی و فناوری» را از طریق سازوکارهای کلان دارد، طراحان اسلامی میتوانند این اولویت را به عنوان مبنایی برای پیشنهاد طرحهای کلان یا دانشبنیان استفاده کنند.
4. گزارشدهی ایدهها از طریق سامانه «نان» شورای عالی عتف
در اساسنامه صندوق عتف، به سامانه «نان» اشاره کردهاند (نظام ایدهها و نیازها). مؤسسات و افراد میتوانند نیازهای پژوهشی خود را در این سامانه ثبت کنند و طرحهای جدید را مطابق با نیازهای کشور پیشنهاد دهند.
این سیستم به علاقهمندان فرصتی میدهد تا پیشنهادات پژوهشی خود را بر مبنای نیاز واقعی کشور مطرح کنند — مثل نیاز به پژوهش درباره اخلاق اسلامی، فقه اجتماعی، مبانی تمدنی اسلامی و غیره.
نحوه تعامل نخبگان با شورا
۱. تبدیل مسئله دینی به مسئله رسمی علم و فناوری
نخبگان علوم اسلامی باید موضوعات پژوهشی خود را از حالت صرفاً نظری یا درونحوزوی خارج کرده و آنها را بهصورت مسئلهمحور، قابل سیاستگذاری و مرتبط با نیازهای ملی بازتعریف کنند؛ بهگونهای که برای ارائه به صندوق عتف یا ثبت در سامانه «نان» قابل فهم و ارزیابی باشد.
۲. تدوین طرح پژوهشی با زبان اسناد بالادستی
تعامل مؤثر زمانی شکل میگیرد که نخبه علوم اسلامی، طرح خود را با ادبیات نقشه جامع علمی کشور، مأموریتهای صندوق عتف و اولویتهای کلان علمی تنظیم کند و بهصورت صریح نشان دهد پژوهش او چگونه در خدمت رفع یک نیاز علمی یا اجتماعی کشور است.
۳. اقدام فعال برای ورود به چرخه تأمین مالی پژوهش
نخبگان نباید منتظر فراخوان باشند؛ بلکه باید پروژه را خودشان تعریف، سطحبندی (بنیادی، کاربردی، تقاضامحور) و مسیر تأمین مالی آن را طراحی کنند؛ سپس از طریق صندوق عتف یا ترکیب آن با منابع خیرین و واقفین، تأمین مالی را پیگیری کنند.
۴. ثبت رسمی نیازها و ایدهها در سامانههای عتف
نخبگان علوم اسلامی باید نیازهای پژوهشی حوزه خود را بهصورت فعال در سامانه «نان» ثبت کنند و با پیگیری مستمر، آن را از یک «ایده علمی» به یک «تقاضای رسمی پژوهش» در نظام علم و فناوری کشور تبدیل نمایند.
۵. نقشآفرینی بهعنوان شریک سیاستگذار، نه صرفاً مجری پژوهش
تعامل نخبه با شورای عتف زمانی اثربخش است که خود را بازیگر حل مسائل ملی بداند؛ یعنی علاوه بر اجرای پژوهش، در پیشنهاد اولویتها، ارائه تحلیلهای کارشناسی و جهتدهی علمی به سیاستها نیز مشارکت کند.
۶. ارائه علوم اسلامی بهعنوان راهحل تمدنی و راهبردی
نخبگان باید نشان دهند که علوم اسلامی فقط موضوع تحقیق نیست، بلکه منبع تولید راهحل برای مسائل اخلاقی، اجتماعی، حکمرانی و فرهنگی کشور است؛ این نگاه، زمینه پذیرش طرحهای علوم اسلامی در سطوح کلان عتف را فراهم میکند.
برای دیدن پستهای مشابه به راهیابهای دانش مراجعه کنید.
